مقدّمه‌ای بر تاریخ ادیان

پیک یزدان
مقدّمه‌ای بر تاریخ ادیان
خرداد ۲۷, ۱۳۹۸

سخنران: دکتر نصرت‌الله محمّد‌ حسینی

شما میتوانید متن کامل این برنامه را از اینجا دانلود کنید شما می توانید فایل صوتی را از اینجا دانلود کنید.

رادیو پیام دوست: شنوندگان عزیز، رادیوی پیام دوست بر آن است که از این پس سلسله گفتارهائی را پیرامون تاریخ ادیان برای شما ارائه بکند، هدف اصلی از این گفتارها کمک به درک این حقیقت است که اساس ادیان الهی یکی است و مظاهر الهیّه یعنی انبیاء و رسولان الهی در هر عصر پزشک حقیقی جهان هستند. به فرمودۀ حضرت بهاءالله مؤسس دیانت بهائی: «رگ جهان در دست پزشک دانا است، درد را می‌بیند و به دانائی درمان می‌کند...» در ادامۀ بیان می‌فرمایند: «درد امروز را درمانی و فردا را درمان دیگر» در این سلسلۀ گفتارها، تاریخ ادیان از عهد حضرت ابراهیم تا عصر حضرت بهاءالله به اختصار مورد بررسی قرار خواهد گرفت. دکتر نصرت‌الله محمّد حسینی استاد پیشین دانشگاه طهران اجرای این بخش از برنامه‌های رادیو پیام دوست را به عهده دارند. در این برنامه آقای دکتر محمّد حسینی به بیان مقدّمه‌ای کوتاه پیرامون تاریخ ادیان می‌پردازند و بیان می‌کنند که چگونه عقاید دینی انسان از مرحلۀ چند خدائی به مرحلۀ یکتاپرستی تکامل یافته، به سبب اهمیّت این گفتارها کوشش خواهم کرد که در فاصله صحبت با میهمان برنامه سؤالی مطرح نشود، مگر اینکه برای روشن شدن مطلبی خاص نیاز به سؤال حس بشود.

دکتر محمّد حسینی: موجب سپاس بسیار است که رادیو پیام دوست این فرصت را فراهم نموده تا با شنوندگان گرامی در باب تاریخ ادیان گفتگو داشته باشیم. البتّه تلاش پژوهشگران ضمن بررسی فرهنگ‌های نقاط مختلف جهان گویای آن است که هیچ گروه انسانی تا کنون بدون عقاید دینی شناخته نشده است. هر اندازه اندیشه و شیوۀ زندگی اعضاء این گروه‌ها ساده بوده به هر حال به نیروهائی برتر از نیروی انسانی عقیده داشته‌اند و تلاش نموده‌اند که با آن نیروها ارتباط یابند تا بهتر به اصطلاح زیست نمایند. عقاید دینی مردمان نخستین از لحاظ ویژگی‌ها بسیار با یکدیگر تفاوت داشته و تقریباً هر قبیله صاحب عقاید مخصوص به خود بوده است. ولی هر چه زمان گذشته این تفاوت‌ها کاهش یافته و رنگی از وحدت به تدریج در این پویش تکامل دیده می‌شود. باید گفت اگر چه بشر در آغاز به خدایان متعدّد اعتقاد داشته ولیکن به تدریج برخی از خدایان بر دیگر خدایان ترجیح یافته‌اند و سرانجام دوران ترجیح نیز بسر آمده و آدمی به خدائی واحد اعتقاد نموده است آثار این توحید اکنون در میان قبائل بومی قارّات مختلف جهان دیده می‌شود. به گفته‌ای محقّقانه‌تر از لابلای عقاید خرافی و اوهام این قبائل رنگی از اعتقاد به حقیقت مطلق و وجود اعلی به اصطلاح (Supreme Being) دیده می‌شود، البتّه کشف این نکته مستلزم پژوهش علمی دقیق است والاّ در نگاه سطحی به اصطلاح آدمی در صحرای خرافات و اوهام این قبائل حیران و سرگردان می‌شود. در میان قبائل ابتدائی، مظاهر خدایان گوناگون غالباً به صورتِ ارواح متعدّد جلوه کرده‌اند و اگر چه این اعتقاد عموماً از دید سطحی زمان ما جز وَهم و خُرافه به نظر نمی‌رسد ولیکن لابلای آن عقاید مقدّمات اعتقاد به مظاهر الهی دیده می‌شود. پس از گذشت هزاره‌ِها، روح اعظم بر ارواح دیگر غلبه می‌یابد و قبائل ابتدائی روح‌ُالقُدُس را واسطۀ خلق جهان هستی می‌یابند و به نام‌های گوناگون به ستایش و نیایش این روح‌القُدُس یا روح‌القُدس می‌پردازند. جادوگران کم کم جای خویش را به مردانی روحانی می‌دهند که به مدد نیروهای برتر می‌توانیم بگوئيم با فنون و شیوه‌های خاصّ مردمان را به اجراء مراسمی وامی‌دارند تا نفس سرکش آنان رام شود و به حیات جاوید دست یابند. همین فلسفه را در ادیان دوران یکتاپرستی می‌بینیم که عبادت برای رام کردن نَفس سرکش نیز هست. ظهور عقاید دینی حتّی به شکل نخستین خود بواقع ظهور قدرتی عظیم بوده که سبب تکامل جامعۀ انسانی گردیده است. آنها که عقیده به نیروهای برتر از جهان خاک را ترویج کرده‌اند به ظاهر از همان قبائل برخاسته‌اند ولیکن چگونه تنها آنان بر این واقعیّت دست یافته‌اند معّمائی است که به سادگی حلّ نمی‌شود. رادیو پیام دوست: آقای دکتر محمّد حسینی، ببخشید صحبتتان را قطع می‌کنم. یک سئوالی برایم پیش آمد. تصّور می‌کنم که مقصود شما از ذکر این مطلب این نیست که نُخستین پیغمبران الهی به اینگونه ظاهر شده‌اند. دکتر محمّد حسینی: کاملاً درست می‌فرمائید. مُرادم این نیست، زیرا نمی‌دانیم این نفوس چه کسان‌ بوده‌اند. نه مدارک تاریخی در این باب داریم، نه کتاب‌های مقدّس آسمانی در این باب مطلب صریحی بیان فرموده‌اند. آنچه که به استناد کتاب‌های مقدّس آسمانی می‌دانیم این است که دین قدیم است و از آغاز خلقت انسان دین نیز پدید گشته است ولیکن در آغاز همراه با خرافات و اوهام بوده و به تدریج حقیقت دین آشکار شد. رادیو پیام دوست: ممکن است آقای دکتر خواهش کنم اشاره‌ای به موضوع قِدمَت خلقت و ظهور دین بفرمائید. دکتر محمّد حسینی: یقیناً، داستان خلقت فی‌الواقع داستان شگفتی است. به استناد بیانات مبارکۀ حضرت بهاءالله مؤسس امر بهائی و حضرت عبدالبهاء مرکز عهد و پیمان حضرت بهاءالله عالَم وجود قدیم است و خالق بی‌مخلوق نمی‌توانیم تصّور کنیم. اگر چه حقّ ذاتاً مقدّم بر خَلق است. نه زماناً، هر دو قدیمند زماناً. خدا ذاتاً مقدّم بر خلق است. ظهور انسان نیز در کیهان (Cosmos یا Universe) و نه کرۀ زمین هم قدیم است و چون دین واسطۀ نزول فیض از عالم حقّ بر عالم خلق است وجود دین نیز قدیم است. به عبارت ساده‌تر جهان هستی و نه کرۀ زمین از نظر زمان قدیم است. انسان نیز در کیهان همیشه بوده است. دین نیز همواره از عالم حقّ به عالم خلق افاضه گردیده است. ولیکن ظهور انسان و به اصطلاح طلوع ستارۀ دین در کرۀ زمین حادث است یعنی صدها میلیون سال پس از تشکیل کرۀ زمین انسان و دین در آن پدید گشته است. در این سلسله گفتارها همانطور که استحضار دارید بحث از ظهور انسان در کیهان و یا طلوع عقاید دینی در جهان هستی نیست. بحث از تاریخ تکاملِ دین است در کرۀ زمین. هدف ما این است که تاریخ دین را به گونه‌ای که در کتاب‌های مقدّس آسمانی موجود، آمده است مطالعه نمائیم و دریابیم که اساس ادیان الهی یکی است و پیامبران آسمانی جمیعاً به جهت اتّحاد انسانی ظاهر گردیده‌اند و این اتّحاد از اتّفاق قبائل آغاز شده و به سوی وحدت مطلق جامعۀ جهانی می‌رود. هدف ما اینست که تکامل ادیان را دریابیم و توجّه داشته باشیم که در ادیان ابتدائی پیش از حضرت ابراهیم نیز رنگی از حقیقت دیده می‌شود و آدمی به هر حال از دوران چند خدائی و ترجیح به دوران توحید رسیده است و آنان که نخستین بار به ترویج یکتاپرستی پرداخته‌اند یقیناً انبیاء و اولیاء الهی بوده‌اند. بدیهی است که پیش از ادیان موجود جهان ادیان آسمانی دیگری پدید گشته‌اند ولیکن همانطور که حضرت بهاءالله فرموده‌اند: «نظر به طول مدّت و انقلابات ارض باقی نمانده‌اند.» برای مثال پیامبران الهی در کشور مقدّس ایران پیش از حضرت زرتشت به هدایت مردمان پرداخته‌اند ولیکن داستان زندگی و تعالیم ایشان بر اثر انقلابات ارض از میان رفته است. حضرت عبدالبهاء به عنوان مبیّن کلمات حضرت بهاءالله به ظهور مه آبادان پیش از ظهور حضرت زرتشت در ایران اشاره فرموده‌اند. یک سلسله از پیامبران، داستان ظهور حضرت نوح و قیامشان و کشتی نجاتشان به اختصار در برخی از کتاب‌های مقدّس آسمانی آمده. حکایت حضرت هود و حضرت صالح در آیات مقدّس آسمانی آمده است. آنچه می‌دانیم این است که نوح و هود و صالح به عنوان پیامبران الهی مردمان را به اعتقاد به یگانه خالق جهان و اتّحاد و ترک خرافات دعوت فرموده‌اند و مانند دیگر انبیاء الهی مورد صدمات بسیار از مردم زمان قرار گرفته‌اند. در این سلسله از گفتارها داستان حیات و شرح تعالیم مظاهر الهیّه (رسولان و انبیای الهی) را همانگونه که در کتاب‌های مقدّس آسمانی آمده بیان می‌کنیم. به قول عطّار به عالم انبیاء بسیار بودند که جمله واقف اسرار بودند اجازه بدهید از حضرت ابراهیم آغاز بکنیم. در هفتۀ آینده در آغاز سرگذشت زندگی آن حضرت را به اختصار خدمتتان بیان خواهم کرد و سپس تاریخ دین را با هم پی‌می‌گیریم. سپاسگزارم ش

ثبت نام در خبرنامه