لینک کوتاه شده این مطلب:
https://persianbahaimedia.org/?p=40570

۱پیک یزدان –۴۲ – آثار حضرت بهاءالله‌ – کتاب ایقان نازله در بغداد

76

۱موضوع: آثار حضرت بهاءالله- کتاب ایقان نازله در بغداد

سخنران: دکتر نصرت‌الله محمّد حسینی

شما میتوانید متن کامل این برنامه را ازاینجا دانلود کنید
شما می توانید فایل صوتی را از اینجا دانلود کنید.

رادیو پیام دوست: شنوندگان عزیز رادیو پیام دوست، در برنامۀ امروز آقای دکتر نصرت‌الله محمّدحسینی استاد پیشین دانشگاه طهران و پژوهشگر بهائی، در مسیر شرح تاریخ و تعالیم دیانت بهائی که خود بخشی از بحث کلّی ایشان در بارۀ تاریخ و تعالیم آئین‌های آسمانی به ویژه وحدت اساس ادیان الهی است، به بررسی محتوای کتاب ایقان که از قلم حضرت بهاءالله در ایّام اقامت آن حضرت در بغداد نازل گردیده است می‌پردازند.

دکتر محمّد حسینی: سپاسگزارم، شنوندگان عزیز و پر مهر و باوفای رادیو پیام دوست، پس از درود فراوان، امروز به بررسی محتوای کتاب ایقان می‌پردازیم. این کتاب مهمترین اثر حضرت بهاءالله پس از کتاب اقدس است. کتاب ایقان حدود هجده سال پس از ظهور حضرت باب در بغداد و در پاسخ پرسش‌های حاج سیّد محمّد تاجر شیرازی دائی بزرگ آن حضرت یعنی حضرت باب نازل گردیده‌است. حضرت باب سه دائی داشتند. دائی وسط حاج سیّد علی تاجر شیرازی چند ماه پیش از شهادت حضرت باب همراه شش تن دیگر در طهران به علّت ایمان بدان حضرت به شهادت رسیدند. حاج سیّد محمّد دائی بزرگتر نیز به حضرت باب ارادت عجیب داشت و در آغاز ایشان را از اولیاء‌الله می‌شناخت ولیکن هر گز گمان نمی‌نمود که آن حضرت موعود جمیع کتاب‌های آسمانی‌اند و مقام حقیقی‌شان مقام مظهریّت کلیّه یعنی رسالت مستقله است. دائی کوچکتر حضرت باب حاج سیّد حسنعلی تاجر شیرازی در آغاز به حضرت باب مؤمن نبود و سال‌ها پس از شهادت آن حضرت به جرگۀ مؤمنین پیوست.
باری حاج سیّدمحمّد دائی بزرگ دوازده سال پس از شهادت حضرت باب هنگامی‌که با برادر کوچکترش حاج سیّد حسنعلی به کربلا مسافرت کرده بود به بغداد رفت و تنها خودش به حضور حضرت بهاءالله رسید و به تشویق آن حضرت سؤالات خویش را تقدیم نمود و حضرتشان به پرسش‌های کتبی او که اینک به خطّ خودش موجود است ظرف دو شبانه‌روز پاسخ کتبی دادند. حاج سیّد محمّد پس از زیارت این پاسخ کتبی نه تنها به حضرت باب به عنوان رسول مستقل الهی مؤمن گشت در کمال ایقان به حقّانیّت و مظهریّت و عظمت مقام حضرت بهاءالله نیز پی‌برد. این کتاب مقدّس آسمانی از همان ایّام نزول بی‌نهایت مورد توجّه اهل حقیقت قرار گرفته است. حلاوت بیان و صلابت تبیان در این اثر جاویدان به حدّی است که خواننده را به کلّی از خویشتن بی‌خود می‌نماید.
به شهادت تاریخ چه بسیار نفوس که چون کتاب ایقان را باز نموده و چند سطر آن را مطالعه کرده‌اند دیگر آن را به کناری ننهاده‌اند تا تمامش نموده‌اند. این خوانندگان منصف و اهل حقیقت خواب و خوراک خویش را فراموش کرده‌اند و در بحر استدلالات محکم و متین کتاب و حلاوت خطاب غرق گشته‌اند، محو گشته‌اند و سرانجام به خیل عشّاق بهاء پیوسته‌اند. ایقان به حقیقت موجب ایقان هزاران تن از نفوس مختلفه از ادیان متفاوته در جهان گردیده‌است. از کتاب ایقان نسخ معتبر خطی در دست است خصوصاً نسخۀ خط حضرت عبدالبهاء فرزند حضرت بهاءالله و مبیّن کلمات آن حضرت که اینک در مرکز جهانی بهائی نگاهداری می‌شود. این کتاب همچنین بارها به چاپ رسیده و به ده‌ها زبان ترجمه گردیده‌است.
بررسی محتوای کتاب ایقان، بررسی دقائق و حقائق مندرجه در این اثر جاویدان کار مجامع تحقیق است. فرد از توضیح همۀ این دقائق عاجز است. بنده آنقدر کتاب و رسالۀ خطی و چاپی به زبان‌های فارسی، عربی و انگلیسی به قلم بهائیان و غیربهائیان در توضیح و نقد این کتاب مقدّس دیده‌ام که از شمارش آنها عاجزم. بسیار به قلم کسان عنوان رسالات دکترای خویش را بررسی محتوای کتاب ایقان و یا برخی از موضوعات و مباحث آن کتاب مقدّس قرار داده‌اند.
اخیراً یکی از دوستان بهائی کانادائی رسالۀ دکترای خویش را در خصوص کتاب ایقان گذراند. بنده هم بارها او را در تهیّۀ رسالۀ دکترا مدد کردم. ولیکن پس از اتمام رساله دریافتم که این مرد پژوهشگر برجسته به برخی از دقائق کتاب ایقان توجّه کرده است که بنده هرگز در تمامی‌عمر بدانها پی نبرده بودم، بنده بیش از بیست بار این کتاب را، یعنی کتاب ایقان را خوانده‌ام. درست بگویم تنها بیست بار این کتاب را تدریس کرده‌ام ولیکن هر روز نکته و یا نکاتی را در بحر زخّار این کتاب جاودانه می‌یابم. بحث در همۀ دقائق و حقائق مندرجه در کتاب ایقان ولو به اختصار در این برنامه البتّه میسّر نیست وتنها می‌توان به برخی از نکات اشاره کرد. این کتاب اصلاً در اثبات حقّانیّت حضرت باب از قلم حضرت بهاءالله نازل گردیده‌است. ولیکن استدلالات ارائه شده در کتاب حقّانیّت حضرت بهاءالله و همۀ مظاهر الهیّه، رسولان مستقل الهی را اثبات می‌نماید.
رادیو پیام دوست: آقای دکتر محمّدحسینی شما قبلاً اشاره فرمودید که کتاب ایقان در پاسخ پرسش‌های دائی بزرگ حضرت باب حاج سیّد محمّد تاجر شیرازی نازل شده‌. می‌خواستم خواهش کنم که سؤالات کتبی ایشان را که امروزه به خطّ نامبرده موجود است برای شنوندگان عزیزمان بازگو بفرمائید.

دکتر محمّد حسینی: چشم. حاج سیّدمحمّد از حضرت بهاءالله چهار پرسش کلّی کرده‌است. نخست در خصوص قیامت و مجازات و مکافات اخروی است. پرسش دوّم مشخّصات حضرت موعود است. پرسش سوّم در این خصوص است که چرا حضرت باب بسیاری از آیات کتب مقدّسه و روایات دینی قبل را تأویل نموده و فرموده‌اند باید به حقائق مندرجۀ در آن آیات و روایات توجّه نمود و نه به عبارات ظاهر. ضمن پرسش چهارم دائی حضرت باب معروض می‌دارد که بسیاری از علائم مذکور در روایات دینی در خصوص ظهور موعود با ظهور حضرت باب تحقّق نیافته است. حضرت بهاءالله با توجّه به پرسش‌های کتبی حاج سیّدمحمّد و نیز آنچه شفاهاً به حضور مبارک معروض داشته‌ بود و اصولاً اعتراضات و ایرادات مردم زمان، به نزول کتاب ایقان مبادرت فرموده‌اند. کتاب ایقان با نظم و ترتیب مخصوص خود به اشکالات حاج سیّدمحمّد و اصولاً ایرادات مردم زمان پاسخ می‌دهد و موانع موجود را در طریق وصول به ایمان آنان بر طرف می‌سازد.

رادیو پیام دوست: آقای دکتر شما اشاره فرمودید که بیش از بیست بار کتاب ایقان را خوانده و تدریس کرده‌اید. اگر ممکن است پیش از توضیح محتوای کتاب ایقان به چند مطلب بسیار اساسی مندرج در این کتاب فهرست‌‌وار اشاره بفرمایید.

دکتر محمّدحسینی: حتماً. به نظر بنده مهمترین مطالبی که در کتاب ایقان توضیح گشته عبارت است از:
نخست، موضوع لزوم تحقیق در جمیع امور خصوصاً مقام مظهریّت یا رسالت انبیاء الهی. دوّم، استمرار و تکامل وحی الهی، به عبارت دیگر ادامۀ ظهور رسولان الهی تا ابدالآباد. سوّم، وحدت مظاهر الهیّه و وحدت اساس ادیان الهی و چهارم، توضیح دلایل حقّانیّت مظاهر الهیّه خصوصاً حضرت باب است که اعظم آن نزول آیات الهیّه بر قلب مبارکشان است.
حضرت بهاءالله در آغاز و نیز در چند جای دیگر کتاب ایقان در خصوص اهمیّت تحقیق و شرایط آن بیانات کافی می‌فرمایند. توضیح می‌فرمایند که هر نفس مؤمن متعهّدی باید شخصاً به تحقیق در مسائل دینی پردازد و به هیچ وجه از آراء و عقاید پدران، مادران و دیگران تقلید ننماید. شرائط تحقیق را به تفصیل بیان می‌فرمایند. مفاد و جوهر سخن ایشان این است که شخص اهل تحقیق باید نفس و قلب خویش را پاک نماید تا سخن حقّ در آن نشیند. هرگز جاه و مقام ظاهری او را از توجّه به حقیقت باز ندارد. در نهایت فروتنی با هر جمعی معاشرت نماید و خود را برتر از آنان نداند. بیشتر بشنود تا بگوید. هرگز غیبت نفوس را ننماید. آنچه را برای خود نمی‌پسندد برای دیگران نپسندد و نگوید آنچه را وفا نمی‌نماید. حضرت بهاءالله پس از ذکر شرائط مذکور به عین عبارت می‌فرمایند که شخص محقّق:
«خود را صاحب چشم جدید و گوش بدیع و قلب و فؤاد تازه می‌بیند»
سپس می‌فرمایند، البتّه به عین عبارت:
«قسم به خدا که اگر سالک سبیل هدی… به این مقام بلند اعلی واصل گردد رائحۀ حقّ را از فرسنگ‌های بعیده استنشاق نماید و صبح نورانی هدایت را از مشرق کل شیئی ادراک کند و هر ذرهٌ و هر شیئی او را دلالت بر محبوب و مطلوب نماید و چنان ممیّز شود که حقّ را از باطل چون شمس از ظِلّ فرق گذارد»
پس از بیان اهمیّت تحقیق در مسائل دینی و بیان شرائط تحقیق به حکایت ظهور مظاهر الهی، انبیاء الهی، می‌پردازند و علل مخالفت مردمان را با آن مربیّان مقدّس آسمانی می‌کاوند. توضیح میفرمایند که چگونه پیشوایان ملل و امم در هر عصر مانع ایمان مردمان به مظهر امر رحمن می‌شوند. چگونه تقلید جماعات مردم از رؤسای هر قوم مانع وصول ایشان به شهر ایمان گشته است. توضیح می‌فرمایند که عدم فهم حقائق مندرجه در کتاب‌های آسمانی در هر دور سبب احتجاب مردم گشته است.
علائم ظهور موعود را به خوبی درک نکرده‌اند و چون به گمان آنان مظاهر الهی با نشانه‌های مذکور درکتاب‌های اسمانی بدان گونه که رؤسای قوم برای آنان تفسیر کرده‌اند ظاهر نشده‌اند به مخالفت با آن مربیّان آسمانی پرداخته‌اند. هرکجای از کتابهای آسمانی و روایات دینی مذکور گشته که موعود از شهر نامعلوم و مکان نامعلوم می‌آید سبب احتجاب و غفلت آنان شده و گفته‌اند که فی‌المثل حضرت باب از شیراز ظاهر گشته‌اند و ماخاندان ایشان را می‌شناسیم چگونه است که می‌گوئید از مکان نامعلوم آمده‌اند. غافل از آنکه به نصّ کتاب‌های آسمانی انبیاء الهی نیز به ظاهر بشرند مثل ما و فرقی نیست. اینکه گفته شده است از مکان نامعلوم می‌آیند حقیقت روحانی آنان است که از عالم حقّ یعنی مکان نامعلوم آمده است. اینکه گفته‌اند موعود صاحب شمشیر است این شمشیرظاهری نیست. شمشیر معنوی روحانی است. این شمشیر است که قلوب عالمیان را فتح می‌کند. اینکه گفته‌اند گرگ و میش در روز بازپسین از یک چشمه آب می‌نوشند اشارت به الفت اقوام مختلف است که اگر چه در پیش با یکدیگر ستیز داشتند ولیکن در این ظهور اعظم بر گِرد چشمۀ اتّحاد اجتماع نمودند و همه از یک فیض الهی بهره بردند. حضرت بهاءالله پس از توضیح برخی از این علائم ظهور، می‌فرمایند که: علل اعتراض مردمان به مظاهر رحمن در همۀ ادوار مشابه بوده و هست. همگی گفته‌اند که رسول الهی ما آخرین رسول الهی است و دیگر رسول جدیدی ظاهر نمی‌شود. گفته‌اند این شخص که ظاهر شده ظهورش با هیچ یک از روایات دینی ما تطبیق نمی‌کند. گفته‌اند موعود باید از مکان نامعلوم بیاید و این شخص که ظاهر شده نزد ما معلوم و معروف است و ما محلّ تولّد او و خاندان او را می‌شناسیم.
حضرت بهاءالله توضیح می‌فرمایند که اگر چه به گمان مخالفان مظهر الهی روایات دینی قبل در ظهور حضرت باب تحقّق نیافته است ولیکن حقیقت این است که وقایع ظهور آن حضرت از پیش در کتاب‌های مقدّس آسمانی و روایات دینی که با متون آن کتاب‌های آسمانی تطبیق می‌کند آمده و همگی تحقّق یافته است. فارس محلّ تولّد ایشان (یعنی محلّ تولّد حضرت باب)، آذربایجان محلّ شهادت آن حضرت، حکایت مخالفت رؤسای قوم با آن حضرت، حبس و مظلومیّت آن حضرت، نفوذ کلمۀ آن حضرت، همه و همه در روایات دینی مذکور گشته است.
حضرت بهاءالله در کتاب ایقان توضیح می‌فرمایند که دلیل اصلی حقّانیّت مظاهر الهیّه تحقّق اخبار و بشارات گذشته در باب ظهور آنان نیست اگر چه در حدّ خود دلیل است. دلیل اصلی حقّانیّت آنان تابش خود آن خورشیدهای درخشان است. دلیل اصلی ظهور آفتاب خود آفتاب است.
آفتاب آمد دلیل آفتاب
گر دلیلت باید از وی رو متاب

دلیل اصلی حقّانیّت حضرت باب آیات الهیّه‌ای است که بر قلب مبارکشان نازل گشته است.
به نصّ کتاب‌های مقدّس آسمانی کدام معجزه می‌تواند باقی و دائم چون معجزۀ نزول آیات باشد. کدام معجزه می‌تواند با نفوذ کلمه‌الله برابری نماید. کلامی‌که قلوب آدمیان را چنان متّحد و متّصل می‌نماید که هیچ قدرتی توانائی انفصال آن قلوب ندارد. این است معجزۀ حقیقی مظاهر الهیّه. این است معجزۀ حقیقی حضرت باب، دلیل اصلی حقّانیّت حضرت باب. آیا این همه آثار که عالم را احاطه نموده است، استقامت بی‌نظیر آن حضرت، شهادت بی‌نظیر آن حضرت، نفوذ بی‌نظیر و عظیم آن حضرت در قلوب هزاران نفوس منصف پاک‌نهاد همه از دلائل حقّانیّت آن حضرت نیست؟
حضرت بهاءالله پس از توضیح همه این نکات به تشریح معانی سلطنت مظاهر الهیّه می‌پردازند وبیان می‌فرمایند که مراد از این سلطنت، سلطنت ظاهری نیست بل سلطنت در قلوب نفوس انسانی است. این غلبه است، این نفوذ روحانی است که از دلائل حقّانیّت مظاهر الهیّه است. چنانکه در ظهور حضرت باب قریب چهارصد تن از «علمای راشدین و فضلای کاملین و فقهای بالغین» از جام ایمان و ایقان نوشیدند و بسیاری از آنان جان در ره جانان فداء نمودند.
هفتۀ آینده معرّفی کتاب ایقان را پی‌می‌گیریم. سپاسگزارم ش


برای شنیدن این برنامه در ساندکلاد اینجا را کلیک کنید.